Thành phố Sài Gòn được chính thức thành lập năm 1877, đến năm 1954 được dùng làm thủ đô của chính quyền Sài Gòn, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, quân sự và là dinh lũy cuối cùng của chế độ Mỹ - ngụy.

Đây là một thành phố lớn, hiện đại, từng được mệnh danh là "Hòn ngọc Viễn Đông". Vào tháng 4/1975, thành phố có gần 4 triệu dân.

Khác với thủ đô và các thành phố khác của các nước châu Âu, sau Chiến tranh thế giới thứ hai đều bị tàn phá nặng nề, nhiều thành phố đổ nát chỉ còn lại những đống tro tàn, thành phố Sài Gòn sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975 vẫn bình yên, nguyên vẹn, không bị tàn phá, đổ nát, nhịp sống vẫn bình thường.
   gia-tri-van-hoa-sai-gon-khong-bao-gio-thu
Đây quả là một điều kỳ diệu sau cuộc chiến khốc liệt dài lâu với những bom rơi, đạn nổ, máu chảy, xương tan... Để giữ được sự bình yên, nguyên vẹn đó, nguyên nhân do đâu?

Chiến dịch Hồ Chí Minh (từ ngày 26 đến ngày 30/4/1975) là chiến dịch quyết chiến chiến lược của quân và dân Việt Nam, đánh vào đầu não và lực lượng quan trọng nhất của chính quyền và quân đội Sài Gòn, giải phóng Sài Gòn - Gia Định, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Lực lượng của ta tham gia chiến dịch gồm có 4 quân đoàn (1, 2, 3 và 4) cùng Đoàn 232 (tương đương quân đoàn); tổng số lực lượng gồm 15 sư đoàn, 1 lữ đoàn và 4 trung đoàn bộ binh, 20 lữ đoàn, trung đoàn và 8 tiểu đoàn pháo binh, 3 lữ đoàn, trung đoàn và 6 tiểu đoàn tăng thiết giáp, 8 lữ đoàn, trung đoàn và 2 tiểu đoàn đặc công, 1 trung đoàn tên lửa, một bộ phận không quân, hải quân cùng lực lượng vũ trang địa phương trên địa bàn chiến dịch.

Lực lượng địch, có: Quân đoàn 3 (gồm 4 sư đoàn bộ binh 22, 25, 5 và 18), sư đoàn thủy quân lục chiến, 2 lữ đoàn dù, 1 lữ đoàn kỵ binh thiết giáp, 3 liên đoàn biệt động quân, 19 tiểu đoàn pháo binh, 800 máy bay, 862 tàu hải quân cùng lực lượng bảo an, cảnh sát, phòng vệ dân sự...; tổ chức phòng thủ thành 3 tuyến: vòng ngoài (cách trung tâm Sài Gòn 30-50km), ven đô và nội đô.

Từ ngày 26/4/1975, quân ta hình thành thế bao vây Sài Gòn từ 5 hướng. 17 giờ ngày 26/4, Chiến dịch Hồ Chí Minh bắt đầu.

Từ 26 đến 28/4, ta đột phá tuyến phòng thủ vòng ngoài, đánh chiếm nhiều mục tiêu quan trọng: Long Thành, Trảng Bom, Nhơn Trạch, thị xã Bà Rịa...; cắt đứt hoàn toàn đường 4 từ Sài Gòn đi các tỉnh miền Tây; chế áp, làm tê liệt các sân bay Biên Hòa, Tân Sơn Nhất. 

Ngày 29/4, ta tiêu diệt các tập đoàn chủ yếu của địch ở vòng ngoài và vùng ven, đánh chiếm các căn cứ Nước Trong, Long Bình, Thành Tuy Hạ, Đồng Dù, thị xã Hậu Nghĩa...

Sáng 30/4, ta tổng công kích vào nội thành Sài Gòn, nhanh chóng thọc sâu đánh chiếm các mục tiêu then chốt: sân bay Tân Sơn Nhất, Bộ Tổng tham mưu, Biệt khu Thủ đô, Tổng nha cảnh sát...; 11 giờ 30 phút chiếm Dinh Độc Lập, bắt toàn bộ nội các chính quyền Sài Gòn, buộc Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng vô điều kiện.

Cùng với đòn tiến công quân sự, nhân dân nội thành, ngoại thành Sài Gòn nổi dậy giành chính quyền ở 107 điểm, giải phóng thành phố Sài Gòn - Gia Định, giải phóng hoàn toàn miền Nam Việt Nam.

Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng. Thành phố Sài Gòn hầu như vẫn nguyên vẹn, không bị tàn phá, đổ nát.